English version
W tym dziale:

. UPDATE texty SET licznik='1723' where id = 246 1142: UPDATE command denied to user 'user6278'@'85.128.138.78' for table 'texty' - check your database quota
. UPDATE texty SET licznik='1723' where id = 246 1142: UPDATE command denied to user 'user6278'@'85.128.138.78' for table 'texty' - check your database quota
. UPDATE texty SET licznik='1723' where id = 246 1142: UPDATE command denied to user 'user6278'@'85.128.138.78' for table 'texty' - check your database quota
  Poprzedni/  Następny

Wszystkie teksty:

. UPDATE texty SET licznik='1723' where id = 246 1142: UPDATE command denied to user 'user6278'@'85.128.138.78' for table 'texty' - check your database quota
. UPDATE texty SET licznik='1723' where id = 246 1142: UPDATE command denied to user 'user6278'@'85.128.138.78' for table 'texty' - check your database quota
  Poprzedni/  Następny

Nabożeństwo Kościoła prawosławnego

. UPDATE texty SET licznik='1723' where id = 246 1142: UPDATE command denied to user 'user6278'@'85.128.138.78' for table 'texty' - check your database quota
ks. Konstanty Bondaruk
Nabożeństwa cyklu dobowego – cz. I
Godziny kanoniczne, połunoszcznica


Cykl nabożeństw codziennych składa się z następujących nabożeństw:
- wieczerni (w tradycji łacińskiej odpowiadają temu nabożeństwu nieszpory jednak nie jest to adekwatne nabożeństwo),
- powieczerza (powieczerije),
- nabożeństwa o północy (połunoszcznica),
- jutrzni (utrenia),
- pierwszej godziny (pierwyj czas),
- trzeciej godziny (tretij czas),
- szóstej godziny (szestyj czas),
- Boskiej Liturgii (Bożestwiennaja Liturgija),
- dziewiątej godziny (diewiatyj czas).

Cykl rozpoczyna się wieczorem zgodnie ze starotestamentową tradycją, wg której doba rozpoczynała się od zachodu słońca. Wieczór był również początkiem tworzenia świata i rachuby czasu (Rdz 1,5). Nazwy nabożeństw cyklu codziennego ukazują na porę, o której winno być odprawiane każde z nich. Tak więc, wieczernia wskazuje na wieczorową porę; powieczerze - na czas następujący po wieczerni i połunoszcznica na północ, jutrznia - na rano; 1-szy czas według naszej rachuby czasu odpowiada 8-mej godzinie; 3-ci czas - godzinie 10-tej; 6-ty godzinie 13-tej, zaś 9-ty - godzinie 16-tej po południu (wg [1]: 3-ci czas, to 9 godzina wg naszej rachuby czasu, 6-ty – 12 godzina, 9-ty – 15 godzina - PM). Boska Liturgia wieńczy cały cykl i jest jego głównym nabożeństwem. Zwyczaj uświęcania modlitwą i upamiętniania przez wspólne nabożeństwo ważniejszych wydarzeń z życia Jezusa Chrystusa i historii Kościoła chrześcijańskiego pojawił się już w I wieku. Wpłynęła na to również tradycja starotestamentowa, według której trzykrotnie w ciągu dnia wznoszono modlitwy i składano ofiary (Ps 54,18; Dn 6,10). Wpływ zwyczajów ze Starego Testamentu szczególnie odbił się na nabożeństwach zwanych czasami (gr. horas). Już w czasach apostołów pierwsi chrześcijanie uświęcali modlitwą 3-ci, 6-ty i 9-ty czas (Dz 3,1;10,9). Ponadto zbierali się na modlitwę o innych porach dnia i nocy: wcześnie rano, o zachodzie słońca oraz w nocy. Podczas prześladowań wspólną modlitwę ograniczano do dwóch razy w tygodniu: rano i wieczorem w niedzielę. Wraz z ustaniem prześladowań prywatne modlitwy odnoszone do poszczególnych pór dnia i nocy przekształciły się we wspólne nabożeństwa codzienne.


GODZINY KANONICZNE, NABOŻEŃSTWO O PÓŁNOCY

Pierwsza godzina (cs. pierwyj czas, łac. pryma)
Odprawiana jest bezpośrednio po jutrzni. Odpowiada ono według naszego czasu 7, 8 i 9 godzinie dnia. Przypomina ono wiernym sąd nad Jezusem Chrystusem u Piłata mający miejsce w godzinach porannych. Dlatego też, po modlitwach początkowych, czytane są psalmy 5, 89 i 100, w którym powtarzają się słowa „sąd”, „miłosierdzie”, przedstawiony jest gniew i nieprawość, wrogość oraz prośby o miłosierdzie. Po troparionie i modlitwie do Matki Bożej – „Jakże nazwiemy, Ciebie, Łaski Pełna?” („Czto Tia nareczem, o Błahodatnaja”) czytane są modlitwy początkowe (od „Swiatyj Boże” do „Otcze nasz”). Następnie czyta się kondakion święta lub świętego, 40-krotnie „Panie zmiłuj się” („Hospodi pomiłuj”), „Czcigodniejszą od Cherubinów” („Czestniejszuju Chieruwim”), oraz końcową modlitwę – „Chryste Boże, który w każdym czasie” („Iże na wsiakoje wremia”). Nabożeństwo kończy się rozesłaniem (otpustem).

Trzecia godzina (cs. tretij czas, łac. tercja)
Trzecia godzina odpowiada według naszego czasu godzinom, 10, 11 i 12-tej. Dzieje Apostolskie (Dz 2,15;10,9) świadczą, iż już w czasach apostolskich, chrześcijanie uświęcali modlitwą 3 i 6 godzinę. Nabożeństwo trzeciej godziny ustanowione zostało na pamiątkę biczowania i obelg, jakich Chrystus doznał od prześladowców po sądzie u Piłata oraz dla upamiętnienia Zesłania Ducha Świętego na Apostołów. Dlatego też w psalmach 16, 24 i 50 brzmią słowa wypowiedziane jakby ustami niewinnego Męczennika: ,,Wysłuchaj, Panie, słuszności... okaż miłosierdzie Twoje... w cieniu Twych skrzydeł mnie ukryj... przed śmiertelnymi wrogami, co otaczają mnie zewsząd” (Ps. 16). Dalej słyszymy słowa: „Wejrzyj na mnie i zmiłuj się nade mną... Oddal uciski mojego serca, wyrwij mnie z moich udręczeń”, (Ps 24). W psalmie 50-tym zaś wspomniany jest Duch Święty - „Stwórz, o Boże, we mnie serce czyste i odnów w mojej piersi ducha niezwyciężonego... przywróć mi radość z Twojego zbawienia i wzmocnij mnie duchem ochoczym”. Schemat nabożeństwa trzeciej godziny jest taki sam jak nabożeństwa pierwszej godziny. Podczas Wielkiego Postu, zamiast troparionu dnia trzykrotnie śpiewa się inny troparion – „Panie, który Najświętszego Twego Ducha o trzeciej godzinie na Twych Apostołów zesłałeś” („Hospodi, iże Preswiataho Twojeho Ducha w tretij czas apostołom Twoim nizposławyj”). Modlitwa „Chryste Boże, który w każdym czasie” („Iże na wsiakoje wremia”) kończy nabożeństwo podobnie jak 1-wszy czas.

Szósta godziny (cs. szestyj czas, łac. seksta)
Godzina 6-ta odpowiada naszej porze południowej, godzinom 12-, 13-tej. Nabożeństwo służy pamięci cierpień i ukrzyżowania Jezusa Chrystusa. W psalmach 53, 54 i 90 jest mowa o cierpieniach - „Szamocę się w moim ucisku, jęczę, bo sprowadzają na mnie niedolę i napastują mnie w gniewie... drży we mnie moje serce i ogarnia mnie lęk śmiertelny”. Psalmy wybrane do nabożeństwa 6-tej godziny ilustrują zamach na życie Chrystusa, obelgi, następnie trzęsienie ziemi i mrok, który pokrył ziemię. Ostatni, 90-ty psalm ukazuje pomoc Ojca w cierpieniach Syna. „Pan jest twoją ucieczką... bo swoim aniołom dał rozkaz o Tobie, aby się strzegli na wszystkich twych drogach... Na rękach będą cię nosili abyś nie uraził swej stopy o kamień. Będziesz stąpał po wężach i żmijach, a lwa i smoka będziesz mógł podeptać”.
Podczas Wielkiego Postu w czasie nabożeństwa szóstej godziny trzykrotnie śpiewany jest troparion - „Chryste Boże nasz, który o szóstej godzinie na krzyżu przygwożdżony, w raju śmiały grzech Adama i spis naszych grzechów podarłeś, zbaw nas.” („Iże w szestyj dień że i czas na kriestie prigwożdiej w rai dierznowiennyj Adamow hriech i sohreszenij naszych rukopisanije razdieri, Christie Boże i spasi nas”). Zakończenie jest takie jak i pozostałych godzin kanonicznych (czasow).

Dziewiąta godzina (cs. diewiatyj czas, łac. nona)
Nabożeństwo to ustanowione zostało na pamiątkę męki i śmierci ukrzyżowanego Jezusa Chrystusa. Według Ewangelii o godzinie dziewiątej Jezus Chrystus umarł na Krzyżu. „Około godziny dziewiątej Jezus zawołał donośnym głosem (...) Boże mój, Boże mój, czemuś Mnie opuścił? (...) raz jeszcze zawołał donośnym głosem i wyzionął ducha” (Mt 27,46 - 50; Mk 15, 34 - 37; Łk 23, 46; J 19,30). Nabożeństwo rozpoczyna się aklamacją (wozgłasom) kapłana: „Błogosławiony Bóg nasz, w każdym czasie, teraz i zawsze, i na wieki wieków.” („Błahosłowien Boh nasz wsiegda, nynie i prisno i wo wieki wiekow"). Psalmista odpowiada: Amen (Amiń) i czyta modlitwy początkowe, tzw. naczało. Następnie odczytywane są trzy psalmy; Ps 83, Ps 84 i 85. Psalm 83 mówi o szczęściu, jakie daje przebywanie w świątyni i ufność pokładana w Bogu. „Jak miłe są przybytki Twoje, Panie Zastępów (...) zaiste jeden dzień w przybytkach Twoich lepszy jest niż innych tysiące... Pan Bóg jest słońcem i tarczą: Pan hojnie darzy łaską i chwałą, nie odmawia dobrodziejstw postępującym nienagannie”. Psalm 84 przepowiada zbawienie ludu Bożego. „Bliskie jest Jego zbawienie dla tych, którzy się Go boją, tak, iż chwała zamieszka w naszej ziemi. Łaskawość i wierność spotkają się z sobą, ucałują się sprawiedliwość i pokój... Pan sam obdarzy szczęściem a nasza ziemia wyda swój owoc. Sprawiedliwość pójdzie przed Nim, po śladach Jego kroków - zbawienie". Psalm 85 jest wołaniem o Bożą pomoc w przeciwnościach życiowych i ocalenie - „Nakłoń swe ucho, wysłuchaj mnie, Panie... strzeż mojego życia... zbaw sługę Twego, który ufa Tobie... Naucz mię, Panie, Twej drogi bym postępował według Twojej prawdy... udziel Twej siły słudze swojemu i ocal syna swej służebnicy". Po psalmach czytane są tropariony i modlitwy nawiązujące do męki i śmierci Chrystusa.
„Iże w dziewiatyj czas nas radi płotiju smiert’ wkusiwyj, umiertwi płoti naszej mudrowanije, Christie Boże i spasi nas”. Troparion ten jest śpiewany podczas Wielkiego Postu i oznacza – „„Chryste Boże, który o dziewiątej godzinie ciałem zakosztowałeś śmierci, umartw zmysły naszego ciała i zbaw nas.” Teksty troparionów nawiązują do ukrzyżowania Chrystusa i śmierci. Krzyż Chrystusowy nazwany jest kryterium sprawiedliwości (mieriło prawiednoje), które jednemu z łotrów posłużyło ku zbawieniu a drugiemu ku potępieniu. Podczas Wielkiego Postu czytana jest modlitwa św. Efrema Syryjczyka z 16-ma pokłonami – „Panie i Władco życia mego” („Hospodi i Władyko żywota mojeho”).
Dziewiąty czas kończy modlitwa św. Bazylego Wielkiego, której słowami wierni proszą m.in. „Panie Jezu Chryste, Boże nasz... oszczędź nas... zbaw nas dla Twojego świętego imienia albowiem w marności pogrążyły się dni nasze. Wybaw nas z ręki wroga abyśmy zwlekli się starego człowieka i przyoblekli w nowego, krocząc drogą Twoich przykazań osiągnęli wieczny spokój”. Po modlitwie następuje rozesłanie (otpust). Psalmy do nabożeństwa dziewiątej godziny wybrał św. Pachomiusz Wielki, natomiast tropariony i modlitwy ułożył św. Bazyli Wielki.

Nabożeństwo o północy (cs. połunoszcznica, gr. mesonyktikon)
Odprawiane jest, jak sama nazwa wskazuje o północy. Cisza nocna sprzyja skupieniu i modlitewnemu obcowaniu z Bogiem. Dla pierwszych chrześcijan noc była porą szczególnie sprzyjającą niezakłóconej modlitwie. Według Pisma Świętego doniosłe wydarzenia z życia Jezusa Chrystusa, jak Narodzenie i Zmartwychwstanie, miały miejsce w nocy. Wierni wspominają podczas połunoszcznicy powtórne przyjście Chrystusa, Sąd Ostateczny oraz swych zmarłych bliskich.
Połunoszcznica dzieli się na dwie części. W pierwszej części po aklamacji (wozgłasie): „Błogosławiony Bóg nasz” („Błahosłowien Boh nasz") czytane są modlitwy początkowe, „Przyjdźcie, pokłońmy się” („Priiditie pokłonimsia”), a następnie psalm 50 i katyzma (kafizma) 17-ta. Po katyzmie, czyli części Psałterza, czyta się Symbol wiary, tropariony mówiące o drugim przyjściu Chrystusa i Sądzie Ostatecznym oraz modlitwa „Chryste Boże, który w każdym czasie” („Iże na wsiakoje wremia”) kończąca pierwszą część połunoszcznicy. Druga część zawiera psalmy 120 i 133, tropariony i modlitwy za zmarłych.
Połunoszcznica sobotnia różni się tym, że zamiast katyzmy 17-tej, czytana jest katyzma 9-ta. Połunoszcznica odprawiana w niedzielę zawiera zamiast psalmów kanon ku czci Świętej Trójcy.



[1] K. Leśniewski red., Prawosławie. Światło wiary i zdrój doświadczenia s. 54, Prawosławna Diecezja Lubelsko-Chełmska, Lublin 1999.


O nabożeństwach wieczerni, powieczerza, jutrzni oraz całonocnego czuwania można przeczytać w II części opracowania.





Niniejszy tekst jest fragmentem książki „Nauka o nabożeństwach prawosławnych” ks. Konstantego Bondaruka. Została ona wydana przez diecezję białostocko-gdańską w 1987 r.

foto.: Ziomek z Hanoi (użytkownik), www.orthphpoto.net

opr. Marcin Weremiuk, Ewa Siegień i Piotr Makal



Powrót