English version
W tym dziale:

. UPDATE texty SET licznik='3491' where id = 49 1142: UPDATE command denied to user 'user6278'@'85.128.138.78' for table 'texty' - check your database quota
. UPDATE texty SET licznik='3491' where id = 49 1142: UPDATE command denied to user 'user6278'@'85.128.138.78' for table 'texty' - check your database quota
. UPDATE texty SET licznik='3491' where id = 49 1142: UPDATE command denied to user 'user6278'@'85.128.138.78' for table 'texty' - check your database quota
  Następny

Wszystkie teksty:

. UPDATE texty SET licznik='3491' where id = 49 1142: UPDATE command denied to user 'user6278'@'85.128.138.78' for table 'texty' - check your database quota
. UPDATE texty SET licznik='3491' where id = 49 1142: UPDATE command denied to user 'user6278'@'85.128.138.78' for table 'texty' - check your database quota
  Poprzedni/  Następny

Nabożeństwo Kościoła prawosławnego

. UPDATE texty SET licznik='3491' where id = 49 1142: UPDATE command denied to user 'user6278'@'85.128.138.78' for table 'texty' - check your database quota
bp Kallistos (Ware)
Spowiedź

Prawosławne dzieci otrzymują Komunię Świętą od niemowlęctwa. Gdy stają się wystarczająco dojrzałe, aby rozróżnić pomiędzy dobrem a złem i zaczynają rozumieć czym jest grzech – prawdopodobnie w wieku około sześciu lub siedmiu lat – przystępują do jeszcze jednego sakramentu, jakim jest pokajanie, pokuta lub spowiedź (gr. metanoia lub exomologisis; cs. pokajanije lub ispowiedanije). Spowiadającemu się wybaczane są wówczas grzechy popełnione po Chrzcie, a grzesznik dostępuje pojednania z Kościołem – z tego względu sakrament ten często nazywany jest „Drugim Chrztem”. Jednocześnie działa on również jako zabieg mający na celu uzdrowienie duszy, bowiem kapłan udziela nie tylko rozgrzeszenia, ale również duchowej porady. Przez to, że wszelki grzech jest grzechem nie tylko wobec Boga, ale również wobec naszych bliźnich i wobec wspólnoty, spowiedź i dyscyplina pokutna w Kościele pierwszych wieków sprawowane były przed całym zgromadzeniem, ale z upływem czasu, zarówno we wschodnim, jak i zachodnim chrześcijaństwie spowiedź przyjęła formę prywatnej „narady” jedynie pomiędzy duchownym i spowiadającym się. Kapłanowi pod żadnym pozorem nie wolno ujawniać nikomu innemu tego, co usłyszał podczas spowiedzi.
W prawosławiu spowiedź wysłuchiwana jest nie w zamkniętym konfesjonale z kratką oddzielająca spowiednika od spowiadającego się, lecz w każdej dogodnej części świątyni, zwykle w wolnej przestrzeni tuż przed ikonostasem. Zdarza się, że duchowny i spowiadający się stoją za małym parawanem, lub też w cerkwi znajduje się specjalnie wydzielone na ten cel miejsce czy też pomieszczenie. Podczas gdy na Zachodzie kapłan siedzi, a spowiadający się klęczy, w Kościele prawosławnym obaj stoją (albo też niekiedy obaj siedzą). Spowiadający się stoi przeważnie przed pulpitem, na którym spoczywa Krzyż i ikona Zbawiciela lub księga Ewangelii, a duchowny stoi tuż obok. Tego rodzaju ustawienie podkreśla, że spowiedź nie jest kierowana do duchownego, lecz do Samego Boga, który jest sędzią, podczas gdy kapłan jest tu jedynie sprawującym Bożą posługę świadkiem. Właśnie ten element podkreślany jest również w słowach, które w rosyjskiej praktyce kapłan kieruje do spowiadającego się na samym początku spowiedzi:

Dziecię, oto Chrystus niewidzialnie stoi tutaj i przyjmuje twą spowiedź. Nie wstydź się i niczego się nie obawiaj, i niczego przede mną nie ukrywaj, ale wyznaj mi bez wahania wszystko, co zrobiłeś, a w ten sposób otrzymasz przebaczenie od Pana naszego Jezusa Chrystusa. Oto Jego święta ikona przed nami, a ja jestem tylko świadkiem składającym Mu świadectwo o wszystkim, co masz mi do powiedzenia. Jeśli cokolwiek przede mną ukryjesz, będziesz miał jeszcze większy grzech. Uważaj zatem, abyś przyszedłszy do lecznicy, nie odszedł nie uleczonym.

Po tym wstępie duchowny wysłuchuje spowiedzi i, jeśli to konieczne, zadaje pytania i udziela porady. Po wyznaniu wszystkich grzechów spowiadający się klęka, lub skłania swą głowę, a duchowny, umieszczając na niej swą stułę (gr. epitrachilion) i składając na niej swą dłoń, wymawia słowa modlitwy rozgrzeszenia. W greckich księgach ta formuła rozgrzeszenia ma charakter błagalny (tj. wypowiadana jest w trzeciej osobie liczby pojedynczej: „Niech Bóg wybaczy...”), podczas gdy w słowiańskich księgach pojawia się ona w trybie oznajmującym (tj. w pierwszej osobie: „Ja wybaczam...”). Używana zazwyczaj formuła grecka brzmi następująco:

Wszystko, coś wyznał mej skromnej osobie i wszystko, czego nie mogłeś mi powiedzieć czy to przez nieświadomość, czy przez zapomnienie, niech Bóg ci wybaczy w tym świecie i w drugim... Wyzbądź się niepokoju; idź w pokoju.

W praktyce słowiańskiej kapłan wypowiada te oto słowa:

Niech Pan nasz, Jezus Chrystus poprzez Swą szczodrą łaską i miłością do człowieka wybaczy ci, dziecię [... imię...] wszystkie twoje grzechy; ja zaś, niegodny kapłan, daną mi przez Niego władzą wybaczam i odpuszczam ci wszystkie twoje grzechy.

Ta formuła posługująca się słowem „ja” w prawosławnych księgach liturgicznych pojawiła się po raz pierwszy na Ukrainie. Wprowadził ją pozostający pod łacińskimi wpływami Piotr Mohyła, a w XVIII wieku została przyjęta przez Kościół w Rosji. Wielu prawosławnych boleje nad tym odstępstwem od tradycyjnej sakramentalnej praktyki chrześcijańskiego Wschodu, bowiem w żadnym innym przypadku prawosławny kapłan nie wypowiada się w pierwszej osobie liczby pojedynczej.
Kapłan może, jeśli uważa to za wskazane, zalecić stosowne ćwiczenie pokutne (gr. epitimion), ale nie jest to istotna część spowiedzi i zwykle jest pomijana. Wielu prawosławnych ma własnego „ojca duchowego”, niekoniecznie swego parafialnego kapłana, do którego regularnie udają się do spowiedzi i z prośbą o duchową poradę. W prawosławiu nie ma żadnej ścisłej reguły stanowiącej o tym, jak często trzeba przychodzić do spowiedzi – Rosjanie zwykli robić to częściej niż Grecy. Tam, gdzie dominuje nieczęsta Komunia Święta – na przykład trzy lub cztery razy do roku – od wiernych oczekuje się spowiedzi przed każdym przystąpieniem do tego sakramentu, jednak w kręgach, gdzie przywrócona została pierwotna praktyka częstego przystępowania do Komunii, kapłan nie wymaga, aby za każdym razem poprzedzała ją spowiedź.



Niniejszy tekst pochodzi książki biskupa Kallistosa Ware „Kościół prawosławny”, w polskim przekładzie ks. Włodzimierza Misijuka, wydanej przez Bractwo Młodzieży Prawosławnej w Polsce, w grudniu 2002. Wszystkich zainteresowanych historią, nauczaniem i nabożeństwem Kościoła prawosławnego zachęcamy do lektury tej książki (dostępnej w sklepiku www.cerkiew.pl).


tłum. ks. Włodzimierz Misijuk


Powrót